Hoe zorg je dat je met hetzelfde budget meer sociale huurwoningen kunt verduurzamen? Die vraag drong zich op bij woningcorporatie Woonopmaat toen adviseur duurzaamheid Tycho Ferf de verduurzamingsopgave doorrekende. Met het beschikbare budget bleek de corporatie naar eigen berekening slechts een kwart van haar doel voor 2050 te kunnen realiseren. Dat bracht Tycho ertoe de doelmatigheid van investeringen opnieuw te bekijken: is eerst isoleren en daarna elektrificeren dan nog wel de slimste route?
Volgens Tycho heeft de warmtepomp de rekensom veranderd. Elektriciteit wordt steeds schoner en een warmtepomp benut die energie efficiënter. “Daar past een andere aanpak bij”, zegt hij. “Die noem ik Electric First. Ik onderbouw die met een afwegingskader: de Trias Economica.” Daarin beoordeelt hij de investeringen langs drie assen: energielasten voor bewoners, CO₂-reductie en de kasstroom voor de corporatie. “Eigenlijk is het een versie van People, Planet, Profit voor de sociale huursector.”
De Trias Economica vertrekt vanuit een andere logica dan de Trias Energetica, de traditionele aanpak die uitgaat van eerst isoleren en daarna de verwarmingsinstallatie vervangen. “Vergeet niet, isoleren is een middel, geen doel op zich”, zegt Tycho.
Afnemende meeropbrengst
Een belangrijk inzicht dat de rekensom heeft veranderd is het principe van diminishing returns, oftewel afnemende meeropbrengst. “Bij een woning die al vijf centimeter isolatie heeft, kost de volgende vijf centimeter erbij meer en levert minder energiebesparing”, zegt Tycho. Bovendien maakt isolatie een woning niet aardgasvrij, dat blijft een tussenstap. “Diezelfde vijftienduizend euro in een warmtepomp levert veel meer kostenreductie en CO₂-winst op dan die extra centimeters isolatie.”
Die inzichten bleven niet bij theorie. Binnen Woonopmaat moest Tycho vervolgens ook draagvlak voor zijn aanpak zien te krijgen. “Ik ben anderhalf jaar tegen de stroom in aan het roeien, en alles wat ik heb verzameld, heb ik nodig gehad om mensen mee te nemen in dit verhaal”, vertelt hij.
Aanbod warmtepomp
Woonopmaat start begin volgend jaar met de uitvraag aan de markt. Het doel is om in vier jaar tijd duizend tot vijftienhonderd woningen van een warmtepomp te voorzien. Daarvoor ontwikkelde Tycho een vuistregel. Woningen met een warmtevraag tot 130 kWh/m2 komen volgens hem direct in aanmerking voor een warmtepomp. Boven die grens wordt een warmtepomp te groot en te duur. Dan loont het eerst om te isoleren en kieren te dichten. Bewoners krijgen een aanbod en bepalen zelf of ze daarop ingaan, tegen een huurverhoging. “Er zijn corporaties die zo werken, en de resultaten zijn verbluffend.’’
Volgens Tycho hangt het succes vooral af van de manier waarop bewoners worden benaderd, meer dan van de hoogte van het bedrag. “Het is geen gift en dat betekent in de praktijk dat mensen het meer op waarde schatten.” Wie zelf kiest en meebetaalt, staat ook meer achter de keuze, legt Tycho uit. “Daardoor zijn er minder klachten over bijvoorbeeld geluid, tocht, kou of de werking van de warmtepomp dan wanneer die wordt opgedrongen.”
Een breder dilemma
Binnen de Leeraanpak Warmtepompen van MMT delen woningcorporaties, installateurs en fabrikanten hun ervaringen met de inzet van warmtepompen in sociale huurwoningen. Ook andere corporaties lopen daarbij tegen hetzelfde dilemma aan als Woonopmaat: hoe verduurzaam je de hele woningvoorraad als het beschikbare budget tekortschiet?
Tycho presenteerde zijn aanpak op 25 juni aan de deelnemers van de Leeraanpak. Die presentatie vormde mede aanleiding voor een bredere discussie over de leerdoelen. Het halveren van de total cost of ownership (TCO) van een warmtepomp stond al langer op de agenda. Tycho liet zien dat ook de kosten van de verduurzamingsopgave als geheel moeten worden meegewogen bij het realiseren van de doelstellingen voor 2050.
Kijk naar 2050
Tycho’s bestuur is inmiddels overtuigd en de eerste uitvraag voor warmtepompen staat gepland. Aan andere corporaties geeft Tycho één advies mee: “Zet je horizon op 2050 en reken terug hoeveel woningen je aardgasvrij moet maken om daar met een lineair pad te komen. We hebben 23 jaar, doe geen dingen die je later tegenwerken, zoals overmatig isoleren. De ervaringen elders laten zien dat alle ingrediënten aanwezig zijn om kostenefficiënt, seriematig woningen van het gas te halen. Hoe eerder je begint, hoe eerder je de vruchten plukt, zowel voor de het klimaat, de corporatie als de bewoner.”
Wil je meer weten over Leeraanpak Warmtepompen in de Sociale Huur? Meld je aan via deze link of neem contact op met Henry of Marco.
